Facebook: een zegen of een vloek?
Wat het volk wil, zo geschiede.
Merthe, proficiat met je zestiende verjaardag. Je wilde een paar vrienden uitnodigen voor een feestje. Een verkeerde druk op een verkeerde knop had echter tot gevolg dat duizenden mensen naar jou en jouw dorp Haren afreisden. Ik denk dat Haren inmiddels wel op de kaart staat.
Beste Merthe, pubers overzien de gevolgen van hun handelen vaak niet volledig. Dat hoort bij die levensfase. Dat jouw uitnodiging zulke enorme gevolgen zou hebben, kon niemand voorzien. Voor jou was het een leermoment. Voor de gemeente Haren was het een leermoment. Voor de politie eveneens, als het gaat om grootschalig optreden. Het kost wat, maar dan heb je ook een ervaring die niemand ooit nog vergeet.
In mijn onwetendheid dacht ik tot aan de Slag om Haren dat Facebook vooral een virtuele ontmoetingsplaats was. Een plek waar mensen digitaal afspraken maakten en digitaal contact onderhielden. Haren liet echter zien dat de grens tussen de virtuele en de echte wereld flinterdun is geworden.
Dagelijks zie ik fietsers verdiept in hun telefoon. Het verkeer om hen heen lijkt soms van ondergeschikt belang. Helaas zijn er inmiddels verkeersslachtoffers gevallen doordat sociale media belangrijker werden gevonden dan aandacht voor de weg. Voor ouders, nabestaanden en betrokkenen is dat een harde en onuitwisbare werkelijkheid.
De aanloop naar Haren was ongekend. Duizenden jongeren trokken naar een klein Gronings dorp dat daar simpelweg niet op berekend was. Overdag leek het nog een groot feest. Tegen de avond sloeg de sfeer om. Alcohol, groepsgedrag en anonimiteit deden hun werk.
Wat volgde kennen we allemaal. Verkeersborden werden vernield. Vuurtjes werden gestookt. Er werd met vuurwerk gegooid. Auto's raakten beschadigd of gingen in vlammen op. Winkels werden geplunderd. Tuinen veranderden in openbare urinoirs. Ramen sneuvelden en uiteindelijk werden ook politieagenten bekogeld met stenen en flessen.
De burgemeester had samen met politie en andere partners gekozen om het evenement gecontroleerd te laten plaatsvinden. De Mobiele Eenheid bleef achter de hand voor het geval de situatie onbeheersbaar zou worden.
Dat moment kwam.
Toen duidelijk werd dat de openbare orde ernstig werd verstoord, werd ingegrepen. Charges van de Mobiele Eenheid maakten een einde aan de wanorde. Achteraf startte de politie een uitgebreid onderzoek waarbij burgers werden opgeroepen beelden veilig te stellen. Terecht. Wie moedwillig vernielt, plundert of geweld gebruikt, moet daar verantwoordelijkheid voor dragen.
Wat mij vooral bezighoudt, is niet eens wat er die avond gebeurde.
Wat mij bezighoudt, is wat Haren blootlegde.
Een verkeerd geplaatst bericht op Facebook bracht duizenden mensen letterlijk op de been. Binnen enkele dagen ontstond een volksverhuizing richting een dorp dat daar nooit om gevraagd had. Sociale media bleken geen onschuldige digitale speeltuin meer, maar een kracht die rechtstreeks invloed heeft op de samenleving.
En dan stel ik mezelf een simpele vraag.
Als we via sociale media duizenden mensen kunnen mobiliseren voor een feestje dat uitmondt in rellen, waarom lukt het ons dan niet om diezelfde kracht in te zetten voor iets positiefs?
Waarom geen oproep voor mantelzorg?
Waarom geen massale inzet voor vrijwilligerswerk?
Waarom geen hulpacties voor ouderen, zieken of mensen die tijdelijk tussen wal en schip vallen?
Misschien is Facebook geen zegen.
Misschien is Facebook geen vloek.
Misschien is Facebook slechts een spiegel.
Een spiegel die laat zien wie wij als samenleving werkelijk zijn.
Haren liet zien hoe snel mensen zich laten meeslepen door groepsgedrag. Maar dezelfde technologie biedt ook kansen om mensen met elkaar te verbinden, elkaar te helpen en iets goeds te doen voor de maatschappij.
De vraag is dus niet wat Facebook is.
De vraag is wat wij ermee doen.
Tot slot hoop ik dat geen enkele diender tijdens de gebeurtenissen ernstig gewond is geraakt. Politieagenten verdienen het niet om hun werk te moeten doen onder een regen van stenen en flessen. Naar mijn mening werd er uiteindelijk rechtvaardig en noodzakelijk opgetreden om de orde te herstellen.
Geschreven naar aanleiding van Project X Haren (2012). Geredigeerde versie 2026.
