Tragisch en persoonlijk wanneer je de mensen kent
Een heldere, ijskoude januarinacht in 2012. Mijn collega Nicky en ik waren aan het surveilleren toen de meldkamer een ernstige aanrijding met zwaargewonden op de A2 doorgaf. Een andere surveillance-eenheid was al onderweg, maar we hoefden elkaar slechts aan te kijken. Zonder een woord te wisselen reden we mee.
De meldkamer sprak over een zware crash. Achteraf bleek dat nog een voorzichtige omschrijving.
Ter hoogte van Guttecoven troffen we een tafereel aan dat je liever nooit ziet. Auto's op de vluchtstrook. Geschrokken getuigen. Een voertuig op zijn kop in de berm. Een andere wagen tientallen meters verder in een weiland. Overal zwaailichten die de donkere nacht uiteen scheurden.
Brandweer, ambulance, Rijkswaterstaat en politie deden wat hulpverleners altijd doen wanneer seconden tellen: ieder pakte zijn taak op zonder aarzeling. De brandweer zette het gebied in fel licht en begon onmiddellijk aan de bevrijding van de slachtoffers. Ambulancepersoneel verleende medische hulp. Verkeersongevallenanalisten startten hun onderzoek. Wij probeerden orde te brengen in de chaos.
De auto lag ondersteboven. Eén inzittende bleek zwaar gewond. Voor de bijrijder mocht alle hulp niet meer baten.
Terwijl collega's zich bezighielden met de slachtoffers en de vermoedelijke veroorzaker, sprak ik met getuigen op de vluchtstrook. Door de spanning praatten velen door elkaar. Met een eenvoudige schets kreeg ik uiteindelijk de verklaringen helder. Midden tussen de voertuigen, aggregaten en hulpverleners noteerde ik de eerste bevindingen. Op zulke momenten ontstaat soms een vreemde rust. Alsof de wereld zich vernauwt tot slechts één taak.
Pas later die nacht kwam de klap.
We zaten in de politieauto om de identiteit van de betrokkenen vast te stellen. Nicky gaf het kenteken door aan de nachtcoördinator. Even bleef het stil aan de andere kant van de lijn.
Toen kwam het antwoord.
Het slachtoffer bleek een goede vriend en neef van de coördinator te zijn.
Dat nieuws sloeg in als een bom.
En vrijwel direct daarna besefte ook ik wie daar zojuist onder een wit laken was verdwenen.
Ik kende hem.
Niet oppervlakkig, maar als iemand met wie ik vaker had gesproken. Iemand uit mijn eigen leefwereld. Tijdens de hulpverlening had ik hem gezien, maar door de omstandigheden niet herkend. Nu vielen alle puzzelstukken ineens op hun plaats.
Op dat moment wordt een dossier weer een mens.
De rest van de nacht werkten we door. De gewonde bestuurster werd naar het ziekenhuis gebracht. Het slachtoffer naar het mortuarium in Maastricht. De vermoedelijke veroorzaker werd eveneens overgebracht voor medische behandeling, waar later een bloedonderzoek volgde.
Aan het einde van de dienst reden we naar Maastricht voor de wettelijke aanherkenning.
Dat blijft een bijzonder woord: aanherkenning.
Zakelijk van aard, maar emotioneel vaak allesbehalve.
Ik keek nog één keer naar iemand die enkele uren eerder nog onderweg was geweest naar huis.
Bijna thuis.
Dat bleek later misschien wel het meest wrange detail van alles. De afstand tussen de plaats van het ongeval en zijn woning bedroeg nog geen twee kilometer. Een paar minuten later was hij veilig thuis geweest.
Maar het lot besloot anders.
Uit onderzoek bleek dat de veroorzaker met hoge snelheid had ingehaald en vervolgens gevaarlijk naar rechts was gestuurd. Alcohol speelde daarbij een rol. Eén moment van onverantwoord gedrag bleek voldoende om meerdere levens voorgoed te veranderen.
Tijdens de rechtszaak kwamen argumenten, verklaringen en verzachtende omstandigheden voorbij. Dat hoort bij onze rechtsstaat. Toch bleef er bij mij één gedachte hangen.
Geen enkele straf brengt iemand terug.
Geen enkele uitspraak herstelt het verlies.
Jaren later herinner ik me niet meer alle technische details van het onderzoek. Wel herinner ik me de koude nacht, de felle verlichting van de brandweer en het moment waarop ik besefte dat het slachtoffer iemand was die ik kende.
Sommige incidenten verdwijnen na verloop van tijd uit het geheugen.
Andere blijven.
Niet omdat ze spectaculair waren.
Maar omdat ze persoonlijk werden.
Het leed eindigt niet op de plaats van het ongeval. Het reist mee naar huis, naar families, vrienden, collega's en nabestaanden.
En soms ook naar de hulpverleners die erbij waren.
