Weet dat die machine nog steeds draait, tureluurs als een mallemolen zonder snelheidsbegrenzing en zonder de vereiste vakkennis terwijl in Brussel teveel handen tegelijk aan dezelfde knoppen draaien. De smering van de machine lijkt langzaam vervangen door stapels plannen, beleidsstukken en visiedocumenten die zich opstapelen als een perpetuum mobile richting een verre en ongewisse toekomst waarvan niemand nog precies weet waar de eindhalte ligt.
Boven die machine beweegt Europa verder, voorzichtig, zoekend, soms indrukwekkend maar steeds vaker twijfelend.
En duizenden kilometers verderop ligt Japan, dat merkwaardige land waar een samenleving sneller vergrijst dan men lief is, waar steeds minder schouders hetzelfde gewicht moeten dragen en waar de toekomst niet langzaam op de deur klopt maar inmiddels al jaren aan de keukentafel zit alsof zij vergeten is weer weg te gaan.
Uit noodzaak zoekt men daar techniek, automatisering en robots omdat noodzaak vaak een betere uitvinder blijkt dan idealisme, arbeid schaarser wordt, jongerenaanwas terugloopt en een samenleving steeds meer gewicht moet dragen met steeds minder schouders.
En misschien zit precies daar een verschil waar Europa en Japan elkaar zwijgend passeren alsof twee oude boksers na een lange carrière tegenover elkaar staan, allebei zien dat de ander moe begint te worden en allebei een andere manier kozen om overeind te blijven.
Waar Nederland jaarlijks grote aantallen asielaanvragen verwerkt houdt Japan die aantallen al jarenlang veel beperkter en kijkt men naar toelating alsof een oude judoleraar naar een examen kijkt waar niet automatisch iedereen slaagt omdat hij zich heeft aangemeld.
Japan betaalt daar ook een prijs voor, omdat complete dorpen langzaam leeglopen, de samenleving ouder wordt en steeds minder schouders hetzelfde gewicht moeten dragen terwijl de klok onverbiddelijk verder tikt.
Europa koos vaker een andere route waarbij meer instroom, meer beweging, meer druk op systemen en meer maatschappelijke spanning samenkomen in een machine die steeds ingewikkelder begint te draaien.
Hier bouwen wij systemen die soms steeds meer beginnen te lijken op een bypassoperatie met acht omleidingen, twaalf noodverbanden, drie tijdelijke noodmaatregelen. Die ongemerkt vaste bewoners van het systeem geworden zijn en een complete installatie die met de beste bedoelingen overeind gehouden wordt. Door een stekker die nog net vastzit in een bijna versleten stopcontact waar al jaren niemand meer aan durft te komen omdat iedereen voelt dat heel de machine anders tegelijk stilvalt.
Ondertussen schuift de tijd verder terwijl personeel schaarser wordt, de zorg mensen zoekt, de woningmarkt kraakt en wachtlijsten groeien alsof ergens diep onder de samenleving langzaam een tandwiel versleten raakt waar jarenlang niemand werkelijk naar wilde kijken.
En dan komen mensen die vluchten, veiligheid zoeken of opnieuw willen beginnen terwijl Europa deuren, procedures en systemen opent en ergens tussen menselijke nood, economische druk, vergrijzing, personeelstekorten, woningdruk en politieke beloftes langzaam een ongemakkelijk gevoel ontstaat dat steeds meer mensen herkennen.
Ondertussen draaien de praattafels verder terwijl bekende gezichten opnieuw uitleggen waarom het deze keer anders zal worden, alsof ergens een fabriek draait waar hoop machinaal geproduceerd wordt en iedere paar jaar opnieuw glanzend verpakt richting kiezer verdwijnt.
Ondertussen kijkt de gewone burger naar huizen, boodschappen en spaargeld dat ooit zekerheid moest geven maar soms begint te voelen als een oude winterjas die ieder jaar iets dunner wordt terwijl bovenin opnieuw aan grote wereldvraagstukken wordt gesleuteld en beneden iemand gewoon naar een woning, een wachtlijst of een energierekening kijkt en zich stilletjes afvraagt wanneer de samenleving ook hem weer eens ziet staan.
Steeds meer mensen beginnen te voelen dat sterke samenlevingen niet gebouwd worden op goede bedoelingen alleen, omdat huizen eerst gebouwd moeten worden voordat sleutels verdeeld worden, omdat zorg overeind moet blijven voor mensen die er dagelijks afhankelijk van zijn en omdat vertrouwen langzaam kan verdwijnen wanneer het gevoel ontstaat dat de rek uit systemen begint te lopen terwijl polarisatie steeds nadrukkelijker haar intrede doet.
En ondertussen ploeteren de moraalridders onvermoeibaar verder in het zweet huns aanschijns terwijl beneden de machine voorzichtig begint te schudden op haar fundering en steeds meer mensen zich afvragen of de reparatie inmiddels niet belangrijker geworden is dan de uitleg waarom repareren ingewikkeld blijkt.
Ondertussen draait Europa verder in haar eigen gecreëerde mallemolen, alsof een machine die jarenlang op noodreparaties draaide inmiddels vergeten is hoe echte revisie ook alweer voelt.
Een machine die te lang op noodreparaties draait vraagt op een dag niet meer om onderhoud.
Die vraagt om eerlijkheid, vindingrijkheid en een moreel kompas dat niet iedere verkiezing opnieuw van richting verandert.
En ergens aan een meer kijkt die oude monteur nog één keer op van zijn koffie, staart zwijgend naar een wereld die steeds ingewikkelder lijkt te worden dan nodig is en bromt zachtjes voor zich uit:
“Jongens… een kompas heeft weinig waarde als iemand iedere vier jaar het noorden verlegt.”
En misschien hebben Europa en Japan ongemerkt meer gemeen dan gedacht, want naast vergrijzing en hoofdbrekens over de toekomst vonden ook de Aziatische hoornaar, de duizendpoot en Anton Geesink ooit een manier om de afstand tussen werelden kleiner te maken, waarbij die laatste als Nederlands eenmansjudoleger ergens diep in Japan ooit bewees dat zelfs grootmachten af en toe verrast kunnen worden. 👍👊💙
